Selecting a startup social entrepreneur

A good friend, working as social enterprise incubator, asked me how to do personal assessment of a social entrepreneur in order to select who to support ? If the business plan is good, how to assess the social entrepreneur as a person ?

The question is very important to very early stage incubators and angels, this is due the fact that during the early startup stage, business plan is usually subjected to radical changes even when thoroughly developed, it is also usually the situation where past performance information is not quite there.

Thus, making social investment decision for seed stage social enterprise base primarily on well developed business plan is a beautiful delusion. Business plan is very important but no where near the ability to assess the only real thing in those social enterprises at this stage, the social entrepreneurs themselves. Almost everything else are wishful thinking.

For me, I believe that social entrepreneur creates an alternative flow of future that bring a better social, environment and economic balance into reality. It’s about channeling a new water flow from a tiny stream into a vibrant river of change. Therefore, I look for some personal characters within the social entrepreneur that will be useful to the creation of that desirable new flow of the future. I found that the follow characters are critical to the success of early stage social entrepreneurs.

  • obsessive passion
  • a vision for change
  • openness and humility
  • get things done

(Note: They are not in any order, neither exhaustive nor sufficient as conditions. They also reflect my personal bias.)

Obsessive passion

Almost everyone is capable of becoming passionate with social causes and want to change the world, but very few are obsessive enough on their passion to become social entrepreneurs. Important insight that could possibly lead to innovation in solving specific problems with sustainability and scalability does not come easy, it usually arises from months or years of unyielding drive to understand and become immerse with the problem one is trying to solve. Thousands of repetitive flow of thinking and actings on the same focused topic is required to make any real progress. Obsession implies focus, a truly precious element in startup process.

Passion is a form of energy, obsessive passion is a concentrated flow of energy, which is required to drive new reality into being. The question is then to detect if the entrepreneur is leaking her or his passionate energy, whether there is a serious and personal attempt to understand and solving the targeted issue beyond secondary research or MBA-style market research. How many people were asked in developing the solution ? How much energy was put into trying to gain insight into the problem and practically trying to solve it? How many failed attempts that lead to new insights ? Anything in her history that implies ability to be obsessively focused on one thing over time with sustained intensity.

A vision of change

One can be deeply passionated and yet forever lost in the forest of possibilities, overwhelmed by daily obstacles and operations. A million best intent activities do not necessary lead to success without a vision of where to go.

After awhile, obsessive passion tends to allow the entrepreneur to develop the vision of change, how the world could have been differently with the new system the entrepreneur will create? The clearer the vision , the more clarity it is for the goal and the direction of the entrepreneur’s enterprise. The vision sets goal, objectives and direction of the enterprise, the strategy and operations can be gradually developed.

A vision of change is like the North Star and a compass for an entrepreneur, the team and those people that will share the entrepreneur’s vision in the future, it is impossible to successfully navigate the entrepreneurial journey without such compass.

Therefore, the social entrepreneur needs to be able to tell the vision of change, the content of the vision might be changed eventually but it will show if the entrepreneur has an intuitive capacity to see where to go, a sight on the big picture amidst uncertainty and unclear situations of startup life. It’s more important to understand how the entrepreneur arrived at current vision than the content of the vision itself, this will reveal the thinking process of the entrepreneur.

Openness and humility

The ability to learn and adapt to change is one of the most critical necessary condition for startup entrepreneur. Nothing ever happens as plan, all things change and the entrepreneur needs to be able to deal with this flux. The only way to do this successfully is to be open and humble. As a newborn, the enterprise must learn everything and use everything to its advantage just like in nature. In this sense, humility is not only a moral attribute but a rather strategic necessity to leverage others to improve the newborn’s chance of survival. Humbleness is also required for empathy which is a necessity for an entrepreneur to learn and gain insight from his stakeholders, especially his customers or beneficiaries.

For an incubator, supporter or investor, the entrepreneur’s willingness and ability to take in advices are truly important as the collective experiences / connections always benefit the enterprise far more than the money they put in. Of course, any entrepreneur normally has a bigger ego than average, that is why they are crazy enough to believe in intangible possibilities and do what they do. But such ego must be kept in check or it will simply burst in flame along with the investment.

So it’s crucial to have a deep discussion with entrepreneurs on their plan, see now they response to outside opinions and advices, you can carefully detect if they are open for improvement or senselessly defence their thinking (or just say yes to all suggestions or arguments which either implies that they are not developing their plan very well or they are simply insincere).

Another aspect of openness is the openness to change, not only at the thinking level but also at an emotional level. It is important to sense the entrepreneur’s response to unexpected changes where a certain level of self control is there, a superior entrepreneur tends to be able to leverage many unexpected turn of events to their benefits. I could not emphasise more the importance of emotional and strategic ’openness to change’ of an entrepreneur, this captures their inner resilience and capacity to make the most from the ever moving environments. Half of the time, if not more, the massive scale-up of operations are not planned but a sudden capture of emerging trends and radical turns of events. A look into episodes of the entrepreneur’s personal or working life when they are responding to sudden crisis might be useful, a deliberate attempt to test her or his response to sudden changes in the interview / due diligence process or provoke negative emotions might be necessary.

Get things done

Startup is an art of balancing between exploration and creation. Over exploring will get nothing done, while lack of exploration will limit the innovative potential and scale of the solution. Getting things done after the creative scoping is more defined is critical to early success. Ability to scope the works are vey critical as it needs to balance between potential opportunities and concrete actions. Scoping skill can be deduced from the entrepreneur approach in capturing her market opportunities against her limited resources.

Different people has different style in getting things done. Some come up with detailed plan and work on it very systematically with command and control style, while others might be more intuitive in their planning and let their team or partners figure out the details and collaborate to get things done. There is no right or wrong way to do this as long as the entrepreneur could make some concrete things happen effectively as planned.

A common skill in all these different styles is an ability to break down the works into tasks, assign the team and establishing a communication and follow-up process. Also regardless to style, human skills are crucial, the entrepreneur must be able to engage people, sensitive enough to know their feelings and needs while be resourceful enough to move things towards progress.

Another important trait is the bias towards actions. In order to make things happen amidst perpetual chaos of startup process, successful entrepreneur is normally quite bias towards actions, thinking in term of “what does this discussion or change of plan means for tomorrow or this week’s actions?” If a choice need to be made between equally capable social entrepreneurs with the main difference being their orientation towards thinking versus action, then always try to favour those with bias towards actions, this is because sensible and rapid actions are truly crucial in testing assumptions of the early business and operation model, so the entrepreneur can gather quick feedbacks to adjust her direction towards market demand the soonest.

Detecting the entrepreneur’s skills in scoping, work & team management and bias towards actions are critical to understand whether or not the entrepreneur would be able to get things done.

Conclusion

Perhaps last thing worth mention is that the supporter (incubators, angels, etc.) needs to also be humbled. We do have limited capacity in helping the entrepreneur, and that is why it is crucial that we must accept that our potential to contribute to the success of the entrepreneur is very limited. Thus, we must do our best to choose those with potential already exists within them, especially potential arising from the combination of inner characters discussed above. Our role is to facilitate such hidden potential and brings momentum to the flow of their creative energy.

It’s unlikely to change anyone’s characters or behaviour in our support process, so say no early enough in order not to waste their precious time and yours. If you see a lack of certain characters in the entrepreneur and you still want to support her, make sure that the model would still work even with such gap persists, or there is a way to find other people or partner to close that gap. Over expectation on the entrepreneurs’ capacity to change or improve upon their weakness is a common mistake facing social investors. Thus, don’t be over confidence in your own ability to support the entrepreneur.

To conclude, never rush into making quick investment/support decision base on just a business plan and take your time seeing into the these entrepreneurial characters (obsessive passion, a vision of change, openness and humility as well as an ability to get things done.) These characters might not be sufficient for success, but I believe they would increase the chance substantially. Good luck

Sunit Shrestha
3.8.14

อย่าให้รางวัลมาตัดสินความเป็นผู้ประกอบการของคุณ

หลายคนมีประสบการณ์ที่แตกต่างกันออกไปเกี่ยวกับการได้หรือไม่ได้รางวัลที่ เกี่ยวกับความเป็นผู้ประกอบการ  ไม่ว่าจะเป็น SME ตีแตก เถ้าแก่น้อย หรือจะเป็นรางวัลเพื่อกิจการเพื่อสังคมต่างๆ   คนที่ได้ก็ดีใจภูมิใจกันไป บางคนได้รางวัลแล้วเหลิง ตั้งตนเป็นกูรู หรือกลายเป็นพวกติดรางวัลไปก็มี  แต่คนที่ไม่ได้บางคนก็เสียใจเพราะใช้เวลาเตรียมการไปเยอะ แล้วหลายครั้งที่ไม่ได้รางวัลอย่างที่หวังไว้ก็กลายเป็นการเสียความมั่นใจ ของผู้ประกอบการบางคนไป  บางคนก็บ่น เซ็ง โกรธ เบื่อ โบ้ยตั้งแต่คนจัดรางวัล กรรมการ หรือตัวเอง  กลายเป็นชีช้ำ หรือออกแนวมองโลกในแง่ร้ายแล้วติดกัดจิกกิจกรรมในลักษณะนี้ไปก็มี

ตัวผมเองในฐานะผู้ประกอบการคนหนึ่งซึ่งก็ชวดรางวัลต่างๆมาอย่างต่อเนื่องเช่น กัน (เกิดมาเพิ่งเคยได้รางวัลที่เอามาทำงานได้ซัก 2 รางวัลเล็กๆเท่านั้นเอง) แต่การที่ผมทำงานในองค์กรที่เน้นร่วมลงทุนสนับสนุนผู้ประกอบการหรือจัด โปรแกรมรางวัลบ้าง  ผมก็มีสิ่งที่อยากฝากให้ผู้ประกอบการเกี่ยวกับเรื่องรางวัลดังต่อไปนี้

  • รางวัลใดๆไม่ได้บอกว่าเรามีคุณค่าหรือไม่  แค่บอกว่าคนอื่นเขามองเราอย่างไร
  • อย่าสับสนระหว่างรางวัล และความสำเร็จ
  • อย่ายอมให้รางวัลต่างๆมาแย่งเวลาเราไปจนงานหลักเราหดหรือตกไป
  • พยายามขอข้อคิดเห็นของกรรมการ ว่าเราขาดตกอะไรไป แล้วมาปรับปรุง
  • ต้องคิดใช้รางวัลในเชิงรุก เอามาใช้ให้มากกว่าแค่ตัวรางวัล

Continue reading “อย่าให้รางวัลมาตัดสินความเป็นผู้ประกอบการของคุณ”

สมเด็จย่า ผู้บุกเบิกกิจการเพื่อสังคมในไทย

กับสมเด็จย่า

เมื่อวานเป็นวันคล้ายวันสวรรคตของสมเด็จย่า (18 ก.ค.) ผมเชื่อว่าท่านเป็นผู้บุกเบิกงานนวัตกรรมและกิจการเพื่อสังคมในประเทศไทย  ท่านสามารถมองเรื่องการปัญหาปลูกฝิ่นยาเสพย์ติดในพื้นที่ชาวเขาซึ่งตอนนั้นรัฐก็จะเน้นการปราบปราม มาเป็นการเห็นว่าปัญหานี้มีรากมาจากปัญหาเศรษฐกิจจึงพัฒนาโครงการดอยตุงขึ้นเพื่อส่งเสริมพืชเศรษฐกิจเมืองหนาวสร้างรายได้ ความมั่นคง และการจัดการตัวเองของชาวเขา และเชื่อมโยงสู่ตลาด ท่านเป็นผู้นำกาแฟอาราบิกาและพืชอื่นๆเข้าไปปลูก จนประสบผลสำเร็จเป็นที่ยอมรับโดยสหประชาชาติ กลายมาเป็นกิจการเพื่อสังคม “ดอยตุง” ภายใต้มูลนิธิแม่ฟ้าหลวงที่เรารู้จักกันดีในทุกวันนี้

“ยอดดอยที่เคยหัวโล้นด้วยการถางป่า ทำไร่เลื่อนลอยปลูกฝิ่น จึงได้กลับกลายมาเป็นดอยที่เต็มไปด้วยป่าไม้ตามเดิม ด้วยเหตุนี้ พระองค์จึงทรงได้รับขนานนามว่า สมเด็จย่า จากชาวไทยบนพื้นราบ หรือ แม่ฟ้าหลวง จากชาวไทยภูเขา” (Wikipedia)

แนวทางการพัฒนาของท่านยังต่อยอดมาถึงผู้บริหารยุคปัจจุบันที่ทำให้ดอยตุงกลายเป็นกิจการที่สร้างโอกาสให้ชุมชนทั้งจากการขายกาแฟ แมคคาเดเมีย และสินค้าแฟชั่นสไตล์ชนเผ่า วันหนึ่งผมเชื่อว่า “ดอยตุง” จะมาสาขาไปทั่วโลก และสร้างแรงบันดาลใจให้คนไทยลุกขึ้นมาเป็นผู้ประกอบการเพื่อสังคม ตามแนวคิด วิธีก้าวเดิน ของสมเด็จย่าผู้มีความเข้าใจสถานการณ์ปัญหาความเป็นอยู่ของคนทั่วไปจากการที่ท่านก็ทรงเป็นลูกสาวช่างทอง จากความเข้าใจหัวอกและสภาพความเป็นจริงนี้ ประกอบกับการลงพื้นที่อย่างหนัก ท่านจึงสามารถพัฒนานวัตกรรมเพื่อสังคมดังกล่าวได้ และในฐานะที่ท่านทรงเป็นพระมารดาของในหลวงอันเป็นที่รักยิ่งของชาวสยาม ผมมั่นใจว่าท่านย่อมวางรากฐานวิธีคิดและการแก้ปํญหาสังคมอย่างยั่งยืนให้กับในหลวง ซึ่งอาจเป็นต้นทางหนึ่งไปสู่แนวทางการพัฒนาที่เน้น “เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา” ของในหลวง

อาจถึงเวลาที่คนไทยจะระลึกถึงท่านในฐานะแรงบันดาลใจให้กับผู้ต้องการจะเปลี่ยนแปลงสังคมให้ดีขึ้น

กิจการเพื่อสังคมไม่ใช่เรื่องใหม่สำหรับคนไทย  สมเด็จย่าได้ร่วมริเริ่มแนวทางนี้มาหลายสิบปีแล้ว แต่อนาคตของการพัฒนาที่ยั่งยืน ให้ผู้คนพึ่งตนเองได้ ต่อเชื่อมกับเศรษฐกิจยุคใหม่ได้บนฐานทรัพยากรและวัฒนธรรมของตน ขึ้นอยู่กับผู้คนในยุคเรา

วิกิพีเดียเรื่องสมเด็จย่า

Oxfam GB & financial sustainability

Screen Shot 2556-05-28 at 8.14.13 PM

Oxfam GB’s charity shops trading income in 2012 was 89.9 million GBP from ~700 shops, regular giving 54.3 million GBP from ~425,348 people. If all institutional donors stop their funding, Oxfam will somehow survive. This is important for sustainability of the mission and organization. This is something we should learn.

ในปี 2012 Oxfam GB มีรายได้จากร้านบริจาคของมือสอง (charity shops) ราว 700 แห่งกว่า 89.9 ล้านปอนด์ และได้รับการบริจาคอย่างต่อเนื่อง (รายเดือน/ปี) จากคน 425,348 คน จำนวน 54.3 ล้านปอนด์ ดังนั้นแม้หากแหล่งทุนที่เป็นองค์กรเลิกให้ทุนสนับสนุน oxfam ทั้งหมด เขาก็ยังจะอยู่ได้ ทำให้มีความยั่งยืนในเชิงพันธกิจและองค์กร สิ่งนี้เป็นสิ่งที่องค์กรเพื่อสังคมควรเรียนรู้อย่างยิ่ง ประเทศไทยเราจะมีองค์กรทางสังคมที่มีรายได้จากการแบ่งปันและการช่วยเหลือกันในสังคมจากประชาชนธรรมดาที่เติบโตได้ในลักษณะนี้ได้บ้างหรือไม่ เป็นกองทุนเพื่อสังคมที่ไม่ต้องพึ่งเงินจากภาครัฐ ไร้ความเสี่ยงที่จะโดนแทรกแซงจากการเมือง จริงๆตอนนี้ก็เริ่มมีกระแสลักษณะนี้เช่นร้านปันกัน หรือที่มูลนิธิกระจกเงาก็มีบริการลักษณะนี้ หวังว่าวันหนึ่งจะเติบโตได้อย่างยิ่งใหญ่ และมั่นคง แต่ความน่าสนใจคือความตั้งใจในเรื่องการขยายขนาดตั้งแต่ต้น (scalability) ที่ตั้งใจจะขยายเป็นร้อยสาขาตั้งแต่ต้น ความกล้าและความบ้านี้เมืองไทยยังขาดอยู่

CSIP: Growing social enterprises in Vietnam

For those wanting to know the situation of social enterprise movement in Vietnam, CSIP (Centre for Social Initiatives Promotion) is at the forefront of that. CSIP is the first group that provides proper seed/startup support for SEs in Vietnam since 3 years ago. Now after visiting their new office, I can feel lots of energy going on at this almost all women team! (with Kieu Oanh Pham as the leader)

They had supported over 30 social enterprises across the whole country and few of them are now entering the growth phase. Because of this, they are thinking about engaging in impact investment in the near future (so far, their model is like Venture Philanthropy). Beyond local engagement, CSIP engages many international players such as the British Council, LGT Venture Philanthropy (from Switzerland) and Cross-fields (from Japan) in enlarging opportunities for their portfolio companies in both placing investment as well as high-capacity international volunteers into SEs. CSIP also works in advocacy with the government and private sector into to grow the social enterprise sector in Vietnam.

CSIP is also a founding partner of the Social Enterprise Network Asia (SENA)  that consists of mostly social enterprise support organizations in East & Southeast Asia. So anyone want to partner up with Vietnamese social enterprises or do something related to SEs in Vietnam, call them up!

p.s. I think they have the best social entrepreneurship related library in Vietnam, so try check them out if you are in Hanoi!

World in Asia (WIA) 1st Anniversary

WIA’s Board Members & Team

I was invited around a year ago to be WIA co-founder by my friend Tetsuo Kato, a consultant turns social entrepreneur. I accepted without any hesitation. Since then, I hear good news from time to time of the progress of their work in using social innovation and social enterprise models in the recovery effort of Tohoku region which was heavily affected by the lastest Japanese Tsunami.

Now almost a year later, I was invited again to join their one year anniversary. There were perhaps a hundred people gathering in the Nippon Foundation listening to the WIA stories, how they supported five social entrepreneurs in the area successfully ranging from mother care to education. Most of these social entrepreneurs are quite young, in their 30s. WIA is planning to launch Japan’s first venture philanthropy fund, they are pioneering something they called ‘network-based social venture capital funding’. Now they plan to scale radically with the help of the Japanese Americans as well as their global connections. Learn more about WIA at http://wia.stonesoup.jp/

I’ve met so many people, and I believe that these people will transform Japan as well as Asia.

A Book for Financial Entrepreneur

I’m rereading the book “The Second Bounce of the Ball: Turning Risk into Opportunity” by Sir Ronald Cohen.

He is the guy who basically pioneer venture capital industry in Europe during the very early days and turn it into multi-billion dollars sector. The book is about entrepreneurship and early-stage enterprise development in general but his story is really useful for those interested to become financial entrepreneurs. Bringing finance to the next level of real economic value generation.

He is also working in social enterprise financing in the UK, propose the government to setup social investment bank leading to the recent setup of The Big Society Bank with over a billion pound fund. He claims that social enterprise is a new asset class.

It’s really a good book, available at bookstore and also on Kindle.

MOF & Disability network

This morning I went to see the fiscal policy office to follow up on K Korn’s discussion past week to have a working group with in Ministry of finance to help us developing fiscal policy to promote social enterprise.

It went very well, finding people who are very forward thinking in innovative policy for the public. We are prioritizing measures to be develop for proposing to the economic cabinet. Will probably first focus on private social investment stimulation and fostering systems for community development financial institutions. It’s really interesting to be working dr Narith’s team since he was at my faculty in thammasat.

In the afternoon I went to the ministry of public health to discuss on disability network and social enterprise development. We are now looking into opportunities in handicap equipments and capacity development for products & services by the disability networks in the north and north east , the future seems quite bright. One big idea is to create a marketing arm similar to Doi Tung for disabled-produced goods & services. Policy for web standard for disabled persons is also discussed, they also want ict support for the network.

Getting excited for ideas Thailand festival for tomorrow!!

พื้นที่สร้างสรรค์ร่วมเพื่อสังคม The Hub, Zurich เน้นทำ ไม่ระแวง

ตอนที่ไปประชุมที่ Zurich กับ ResponsAbilityได้มีโอกาสไปร่วมงานของ The Hub ของชุมชน Zurich เลยได้ข้อคิดบางอย่างกลับมาด้วย

The Hub คือพื้นที่ทำงาน พื้นที่ชุมชนทั้งออฟไลน์และออนไลน์ ของผู้คนที่พยายามจะสร้างสรรค์วิธีการแก้ปัญหาสังคม สิ่งแวดล้อม และการพัฒนาอย่างยั่งยืน รวมๆก็คือพื้นที่ทำงานร่วมกันของคนในวงการนวัตกรรมเพื่อสังคม  ซึ่งเป็นลักษณะแฟรนไชน์มีนับสิบสาขาทั่วโลกส่วนใหญ่อยู่ในยุโรปและสหรัฐ ที่เอเชียก็กำลังเริ่มสร้างอยู่บ้าง ความเด็ดของ The Hub ก็คือมันกลายเป็นเครือข่ายของคนที่มีความคิดสร้างสรรค์สังคมในทุกๆวงการ ทำให้เกิดความร่วมมือ เกิดธุรกิจเพื่อสังคม เกิดโครงการด้านสิ่งแวดล้อม และอีกมากมายไปทั่วโลก แต่ก็ยังคงความเป็นกันเองและเป็นชุมชนอยู่ (ลองไปดูรายละเอียดของ The Hub ได้ที่นี่)

ผมเองก็พยายามจะนำ model แบบนี้มาทำในประเทศไทย ได้คุยกับสาขาแม่ที่ลอนดอนหลายรอบแล้ว เนื่องจากเราเองก็เริ่มมีชุมชนแนวๆนี้อยู่บ้างแล้ว แต่ก็ยังติดเรื่องการวางแผน และค่าเฟรนไชน์อยู่ ตอนแรกเลยว่าจะทำอะไรคล้ายๆกันไปก่อนแล้วค่อยว่ากันอีกทีเรื่องเชื่อมโยงกับ The Hub  แต่พอได้ร่วมงานที่ชุมชน The Hub ของเมืองซูริค ซึ่งกำลังจะเริ่มสร้าง The Hub แล้วชวนเครือข่ายมาช่วยกันคิดว่าจะออกแบบอย่างไร จะใช้พื้นที่อย่างไร มีใครจะมาร่วมสร้างสรรค์ไอเดียอะไรเด็ดๆบ้าง ทำให้พบว่าบทเรียนสำคัญคือต้องสร้างชุมชนที่มีบทบาทร่วมกันขึ้นมาก่อน แล้วค่อยสร้างพื้นที่มารองรับชุมชนนั้นๆ (web the Hub Zurich)

และสิ่งที่สำคัญมากก็คือ The Hub  นั้นเชื่อมระบบสมาชิกของทุกสาขาทั่วโลก จึงทำให้นักนวัตกรรมเพื่อสังคมที่เป็นสมาชิกสามารถเชื่อมโยงกันได้ สร้างความร่วมมือดีๆได้อย่างง่ายดาย  เช่นตอนนี้ผมไปร่วมกิจกรรมที่สาขาซูริคเปิดพื้นที่ให้ชุมชนมาช่วยระดมสมองเรื่องการออกแบบการใช้พื้นที่นั้น ผมเจอองค์กร http://www.socential.org/ ที่ต้องการระดมทุนให้กับกิจการเพื่อสังคมทั่วโลก เขาก็อยากร่วมมือกับเราพยายามเชื่อมตลาดการลงทุนแนว CSR ของบริษัทและคนรวยๆอยากทำดีในสวิสเข้ากับกิจการเพื่อสังคมใน South East Asia   หรือคนตั้ง The Hub ซูริค เองก็อยากทำโครงการที่จะเชื่อมโยงผู้ประกอบการเพื่อสังคมชาวสวิส กับผู้ประกอบการเพื่อสังคมในเอเชีย โดยเฉพาะการเชื่อมตลาดสินค้าและบริการต่างๆ ในลักษณะ Trade Network  และเครือข่ายด้านนวัตกรรมเพื่อสังคมทั่วโลกทั้งในมุมบาย โตเกียว อามสเตอร์ดาม ฯลฯ ก็ต่างมีหรือกำลังสร้าง The Hub ขึ้นมาอยู่ เป็นกระแสโลกไปแล้ว เวลาคนพวกนี้เดินทางไปที่ต่างๆในโลก ก็มักจะแวะไปทำงานที่ The Hub สาขาต่างๆ กลายเป็นสิ่งที่เขาเรียกกันว่า Nomad Social Innovators ไปแล้ว

คนที่ได้เจอส่วนใหญ่ดูเหมือนจะเชื่อว่าถ้าอยากเปลี่ยนแปลงอะไร เลิกด่าคนอื่น แล้วมาช่วยกันทำ ร่วมมือได้กับทุกๆฝ่าย ทั้งรัฐ เอกชน มหาวิทยาลัย ฯลฯ แบบลื่นมาก (friction-less) ไม่เหมือนเวลาคุยกับคนที่สนใจเรื่องสังคมไทยหรือนักวิชาการไทย ที่คุยไปคุยมาก็จ้องจะจับผิดกันไปมา เดี๋ยวก็โทษรัฐ โทษเอกชน โทษประชาสังคม จะทำอะไรก็จะบ้ามีระยะห่าง ไม่ไว้ใจร่วมมือกับใครทั้งนั้น ประชาสังคมเอกชนจะทำอะไรก็ต้องประกาศว่าไม่เกี่ยวกับรัฐ สุดท้ายก็ต่างคนต่างทำ ไม่ค่อยเกิดอะไร ขยายผลก็ไม่ค่อยจะได้ ด่ากัน ระแวงกันอยู่อย่างนั้น   ในชุมชน The Hub นั้นดูเหมือนสภาวะทางจิตของพวกเขาเต็มไปด้วยไฟสร้างสรรค์ที่อยากจะร่วมมือกับทุกฝ่ายไม่เกี่ยง เฮ้อ อิจฉาจัง

จากโอกาสเหล่านี้ก็เลยเริ่มคิดหนักว่า บางทีอาจจะจำเป็นต้องทำ The Hub จริงๆตั้งแต่ต้นสำหรับเมืองไทย เพราะมี Network Effect สูงมากๆสำหรับสมาชิก และเชื่อมโยงกับภารกิจของ ChangeFusion ค่อนข้างมาก คงต้องไปต่อรองเรื่องกระบวนการและต้นทุนจริงๆกับสาขาแม่อย่างจริงจังดูซะแล้ว

สรุปมุมมองสำคัญ

1. สร้างชุมชนก่อน แล้วสร้างพื้นที่ขึ้นมารองรับ

2. Network Effects ของ Social Entrepreneurs Network ทั่วโลก สามารถเชื่อมกลายเป็น trade network ได้

3. หากเมืองไทยมีชุมชนที่ในหัวเต็มไปด้วยการสร้างสรรค์นวัตกรรมเพื่อสังคม ที่เน้นคิดกันเอง แล้วทำกันเลย คงจะพอหลุดจากสภาพวิกฤตขี้ระแวงกันไปมา บ้าวิพากษ์จนทำอะไรไม่ได้ซักอย่างนี้ไปได้ซักที

เหลียวมองนักการเงินสวิสฯ บทเรียนการลงทุนเพื่อสังคมและโลก

นักการเงินกับการพัฒนาสังคมเป็นเรื่องที่ดูเหมือนจะห่างไกลกันคนละขั้ว แต่หากเรามองไปยังประเทศสวิสเซอร์แลนด์ซึ่งมีความสัมพันธ์ที่ลึกซึ้งและยาวนานกับประเทศไทย เราอาจจะเริ่มเห็นบทบาทของนักการเงินที่จะเป็นคานงัดสำคัญที่อาจจะพลิกพื้นสังคมให้พ้นไปจากวิกฤตครั้งนี้ได้

Switzerland!

ประเทศสวิสฯนอกจากจะมีชื่อเสียงเกี่ยวกับภาคการเงินแล้ว ยังเป็นประเทศที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงใช้ชีวิตในช่วงการเรียนรู้และพัฒนาความคิดของพระองค์ องคมนตรีท่านหนึ่งเคยเล่าว่าที่มาของโครงการสารานุกรมสำหรับเยาวชนนั้น ส่วนหนึ่งก็เป็นเพราะความประทับใจของระบบห้องสมุดและสารานุกรมในประเทศสวิสเซอร์แลนด์จึงดำริว่าเด็กไทยเองก็ควรมีโอกาสเข้าถึงความรู้เช่นนั้นบ้าง นอกจากนั้นแนวคิดเรื่องระบบสหกรณ์ที่พระองค์ทรงนำมาเน้นหนักให้เป็นส่วนสำคัญของการพัฒนาที่ยั่งยืนนั้น ในประเทศสวิสฯระบบสหกรณ์มีความแข็งแรงมาก โดยเฉพาะในภาคการเกษตรหรือแม้ภาคการค้าปลีกเช่นห้างสรรพสินค้านั้นก็ล้วนมีสหกรณ์เป็นธุรกิจที่ใหญ่เป็นอันดับต้นๆ ซึ่งล้วนเป็นธุรกิจที่เต็มไปด้วยศักยภาพพร้อมๆกับความล้ำสมัยทางเทคโนโลยี ด้วยเหตุนี้รายได้มหาศาลที่เกิดจากการพัฒนาภาคเกษตรและการค้าปลีก จึงตกอยู่กับเกษตกรและประชาชนทั่วไปที่เป็นสมาชิกของสหกรณ์ เป็นที่น่าเสียดายที่ภาคสหกรณ์ในประเทศไทยยังไม่สามารถขยายตัวได้ดังพระราชดำริ ปัญหาความเหลื่อมล้ำของการกระจายรายได้ในประเทศไทยส่วนหนึ่งก็เกิดจากความล้มเหลวที่จะใช้ระบบสหกรณ์เป็นเครื่องมือที่นำในการพัฒนาอย่างยั่งยืน

lib

จะเห็นได้ว่าประเทศสวิสเซอร์แลนด์อาจมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งต่อการนำแนวคิดสำคัญในการพัฒนาอย่างยั่งยืนเข้ามาสู่ประเทศไทย อย่างไรก็ตามในปัจจุบันยังมีปรากฏการณ์ใหม่ๆของสวิสที่ประเทศไทยสามารถเรียนรู้ได้ โดยเฉพาะบทบาทของภาคตลาดทุนต่อการพัฒนาสังคมสิ่งแวดล้อม สวิสฯเป็นประเทศที่มีภาคการเงินที่เป็นที่ยอมรับทั่วไปว่ามีศักยภาพ มีเสถียรภาพ น่าเชื่อถือ และมีความสำคัญระดับโลก แม้ในช่วงวิกฤตการเงินโลกที่ผ่านมา ประเทศสวิสก็สามารถแก้ปัญหาต่างๆได้อย่างมีประสิทธิภาพและรวดเร็ว และในภาคการเงินนี้เองก็มีนวัตกรรมการเงินการลงทุนเพื่อสังคมระดับโลกที่น่าเรียนรู้อย่างมากสำหรับนักการเงินและนักลงทุนไทย

การเงินการลงทุนเพื่อสังคมในสวิสฯอาจจะแบ่งได้เป็นสองส่วนสำคัญ ส่วนแรกคือสิ่งที่เรียกว่าการลงทุนที่รับผิดชอบต่อสังคม (Socially Responsible Investment) ซึ่งเรียกสั้นๆว่า SRI และส่วนที่สองก็คือการลงทุนโดยตรงในกิจการที่สร้างมูลค่าเพิ่มต่อสังคมสิ่งแวดล้อมโดยตรง เช่น การลงทุนในกิจการเพื่อสังคม หรือโครงการด้านสิ่งแวดล้อมที่สร้างรายได้ ส่วนที่สองนี้มักจะเรียกว่า Impact Investment ซึ่งจากการประมาณการณ์ในปี 2009 พบว่าทั้งสองส่วนนี้มีมูลค่ารวมถึงสามหมื่นสี่พันล้านสวิสฟรัง (34 Billion CF) หรือราวหนึ่งแสนล้านบาท

ในส่วน SRI นั้นมักจะลงทุนในหุ้น พันธบัตร และสินทรัพย์ต่างๆของบริษัทจดทะเบียนทั่วโลกที่ผ่านเกณฑ์ด้านความรับผิดชอบต่อสังคมสิ่งแวดล้อมหรือที่เรียกว่า CSR (Corporate Social Responsibility) อย่างเข้มข้นพอสมควร มีการรายงานเปิดเผยข้อมูลอย่างชัดเจนและวัดผลได้ กล่าวคือเป็นการใช้เงินลงทุนผลักดันสนับสนุนให้กิจการสำคัญๆทั่วโลกมีมาตรฐานความรับผิดชอบต่อสังคม นอกจากนั้นกองทุน SRI จำนวนมากยังเข้าไปมีบทบาทในฐานะผู้ถือหุ้นที่จูงใจและแนะนำให้บริษัทต่างๆดำเนินกิจการโดยคำนึงถึงการพัฒนาอย่างยั่งยืน โดยเฉพาะผ่านการประชุมผู้ถือหุ้น การที่ตลาดทุนของสวิสฯเป็นตลาดทุนที่มีความสำคัญและเชื่อมโยงการลงทุนไปทั่วโลกนั้น เมื่อมีวาระสำคัญเกี่ยวกับความรับผิดชอบต่อสังคมพ่วงไปด้วย จึงย่อมเกิดผลมหาศาลต่อการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของบริษัทขนาดใหญ่ทั่วโลก โดยทั่วไปแล้วผลตอบแทนการลงทุนในกองทุนประเภท SRI นั้นมักจะไม่น้อยไปกว่าอัตราตลาด และยังเชื่อว่าบริษัทที่เข้าไปลงทุนนัั้นเมื่อมีความรับผิดชอบต่อสังคมสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นระบบวัดผลได้ จึงย่อมจะมีแนวโน้มที่จะมั่นคงกว่าบริษัทอื่นๆอีกด้วย นอกเหนือจากนั้นจุดขายสำคัญของกองทุนประเภทนี้ก็คือการเปิดโอกาสให้นักลงทุนและผู้มีสินทรัพย์เป็นจำนวนมากนั้นสามารถที่จะมีทางเลือกที่จะลงทุนได้อย่างยั่งยืนและมีประโยชน์ต่อสังคม ชุมชน และสิ่งแวดล้อมมากขึ้น

s

นอกจาก SRI แล้ว บทเรียนที่อาจจะเรียกได้ว่าน่าสนใจยิ่งขึ้นไปอีกก็คือประเด็น Impact Investment ซึ่งเน้นไปลงทุนเพื่อที่จะสร้างความเปลี่ยนแปลงต่อสังคมและสิ่งแวดล้อมขึ้นโดยตรง โดยทั่วไปแล้วมักจะเป็นที่เข้าใจกันว่าการสร้างคุณค่าทางสังคม สุขภาวะ และสิ่งแวดล้อมนั้นจะต้องทำผ่านมูลนิธิและองค์กรสาธารณะประโยชน์เท่านั้น ซึ่งที่มาของทุน (source of fund) ก็ย่อมจะต้องเป็นการบริจาคเป็นส่วนใหญ่ อย่างไรก็ตามกระแสโลกเกี่ยวกับการพัฒนาที่ยั่งยืนนั้นล้ำหน้าไปกว่าขั้นดังกล่าวอย่างมาก ปัจจุบันมีองค์กรจำนวนมาก โดยเฉพาะกิจการเพื่อสังคม และองค์กรในลักษณะอื่นๆที่สามารถสร้างคุณค่าทางสังคมได้โดยไม่ต้องใช้ทุนให้เปล่า แต่กลับสามารถสร้างรายได้และขยายผลงานของตนได้อย่างกว้างขวางและมีความแข็งแรงทางการเงินอีกด้วย ตัวอย่างเช่นกิจการเพื่อสังคมในประเด็นต่างๆเช่น การเงินชุมชน (micro-finance) เกษตรยั่งยืน การค้าขายที่เป็นธรรมต่อผู้ผลิต (fair trade) พลังงานทดแทน การท่องเที่ยวที่จัดการโดยชุมชน สุขภาพทางเลือก ฯลฯ ซึ่งองค์กรเหล่านี้สามารถใช้เงินทุนได้ทั้งในลักษณะการลงทุนในหุ้น สินเชื่อ และเครื่องมือการเงินต่างๆ ซึ่งล้วนจะนำไปสู่การสร้างผลที่เป็นรูปธรรมต่อการพัฒนาอย่างยั่งยืนของโลก พร้อมๆไปกับการสร้างผลตอบแทนทางการเงินตามสมควรอีกด้วย

ตัวอย่างของกองทุนสวิสฯประเภท Impact Investment ที่น่าสนใจก็คือ Blue Orchard ซึ่งบริหารจัดการกองทุนที่ไปลงทุนกับองค์กรการเงินชุมชนทั่วโลก (Micro-finance Institution) กล่าวได้ว่าเป็นกองทุนแม่ (Fund of funds) ที่ลงทุนกับกองทุนลูกทั่วโลกซึ่งไปปล่อยสินเชื่อขนาดเล็กมากให้กับผู้คนทั่วโลก คล้ายกับกรณีธนาคารกรามีนของบังคลาเทศที่เป็นที่รู้จักไปทั่วโลก ซึ่งส่งผลให้ชาวบ้านที่อยู่ในพื้นที่ยากจนสามารถเข้าถึงสินเชื่อเพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตและสร้างอาชีพของพวกเขาได้อย่างเหมาะสม ซึ่งกองทุน Blue Orchard นั้นมีสินทรัพย์ภายใต้การจัดการ (Assets under Management -AuM) อยู่ราวเกือบหนึ่งพันล้านสวิสฟรัง ล่าสุดได้เปิดกองทุนใหม่ Bamboo Finance ที่เน้นไปลงกับกิจการเพื่อสังคมที่สร้างสินค้าและบริการให้กับคนจนทั่วโลก เช่น ระบบจัดการน้ำขนาดเล็กสำหรับเกษตกร บริการทางการแพทย์เพื่อชุมชนยากจน บริการพลังงานทดแทนและไฟฟ้าสำหรับชุมชนห่างไกล เป็นต้น

sustainable food

นอกจากนั้นก็ยังมีบริษัท ResponsAbility ซึ่งเป็นบริษัทจัดการการลงทุนที่มีสินทรัพย์ภายใต้การจัดการกว่าแปดร้อยล้านสวิสฟรัง ซึ่งเน้นไปลงทุนกับกิจการเพื่อสังคมในประเด็นสำคัญๆ เช่น สื่อเสรี การค้าที่เป็นธรรมต่อผู้ผลิต การเงินชุมชน กิจการเพื่อสังคมประเภทอื่นๆ รวมถึง SMEs ในประเทศที่ผู้ประกอบการขนาดเล็กไม่สามารถเข้าถึงเงินทุนเพื่อขยายธุรกิจของตนได้อีกด้วย จุดที่น่าสนใจอย่างยิ่งคือการที่ ResponsAbility และพันธมิตรเข้าไปพัฒนากองทุนที่เรียกว่า Media Development Loan Fund (MDLF) หรือกองทุนสินเชื่อระหว่างประเทศเพื่อการพัฒนาสื่อเสรี ซึ่ง MDLF มีบทบาทสำคัญในการลงทุนในสื่อเสรีและสื่อพลเมืองที่ขยายผลได้ทั่วโลก ประเภทของสื่อที่เข้าไปลงทุนนั้นมีหลากหลายไม่ว่าจะเป็นหนังสือพิมพ์ เครือข่ายวิทยุชุมชน สื่อออนไลน์ เช่น ในประเทศมาเลเซีย สื่อเสรีที่มีชื่อเสียงอย่างยิ่งก็คือเว็บไซต์ข่าวมาเลเซียคินี่ ซึ่งมีผู้เข้าชมหลายล้านคนต่อวัน นำเสนอข่าวและมุมมองที่ตรงไปตรงมา ไม่เลือกข้าง เน้นตรวจสอบการทำงานของรัฐบาล และยังสามารถสร้างรายได้มากว่าปีละ 2 ล้านเหรียญสหรัฐ จากตัวอย่างนี้จึงเห็นได้ว่าเป็นการลงทุนที่สร้างผลต่อสังคมเป็นวงกว้างไปทั่วโลกในด้านประชาธิปไตย และการต่อต้านคอร์รับชั่นในประเทศกำลังพัฒนา

บทเรียนที่สำคัญต่อภาคการเงินไทยก็คือกระบวนการที่บริษัทจัดการการลงทุนเหล่านี้สร้างความสัมพันธ์ระยะยาวกับธนาคารขนาดใหญ่ และสภาบันการเงินต่างๆซึ่งมีลูกค้าผู้มีสินทรัพย์จำนวนมาก และนักลงทุนสถาบัน ซึ่งต่างย่อมมีความสนใจที่จะสร้างประโยชน์ต่อสังคมและสิ่งแวดล้อมไปพร้อมๆกับผลตอบแทนทางการเงิน การเรียนรู้ความสนใจด้านสังคมของลูกค้า การสร้างปฏิสัมพันธ์จนนำไปสู่การสร้างบริการทางการเงินที่เหมาะสมสำหรับลูกค้าแต่ละรายนั้น และยังให้บริการเป็นที่ปรึกษาด้านการเงินการลงทุนเพื่อสังคมให้กับธนาคารและสถาบันการเงินต่างๆเพื่อให้หน่วยงานเหล่านั้นสามารถไปแนะนำลูกค้าของตนเองได้ กระบวนการเหล่านี้แท้จริงก็คือการใช้ทักษะของนักการเงินสวิสฯที่สั่งสมมานาน แต่นำมาใช้ในด้านที่จะสร้างประโยชน์ต่อความยั่งยืนของโลกนั้นเอง

หากนักการเงินไทยเหลียวมองบทเรียนจากสวิสฯเพื่อการปฏิรูปประเทศไทย อย่างน้อยจากมุมนวัตกรรมเพื่อสังคมจากประเทศที่น่าจะเป็นแรงบันดาลใจสำคัญของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวแล้วนั้น เราอาจจะพบแนวทางหนึ่งซึ่งสามารถมีส่วนสำคัญในการสร้างบทบาทของภาคธุรกิจต่อการเปลี่ยนแปลงสังคมไทยสู่ความยั่งยืน ลดความเหลื่อมล้ำ และต่อต้านคอร์รัปชั่น โดยเฉพาะการขับเคลื่อนของภาคการเงินการลงทุนซึ่งมีกำลังมหาศาลนั้น หากนำเอาบทเรียนเรื่องการเงินการลงทุนเพื่อสังคมจากสวิสฯทั้่งในด้าน SRI และ Impact Investment ไปปรับใช้ ก็ย่อมจะเป็นจุดเริ่มต้นที่เป็นรูปธรรมที่จะทำให้ทั้งภาคธุรกิจขนาดใหญ่มีความรับผิดชอบต่อสังคมสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นระบบมากขึ้น และยังสามารถลงทุนสร้างเสริมกิจการเพื่อสังคมในประเทศไทยอันหลากหลายให้เกิด และขยายผลได้อย่างกว้างขวาง จนอาจจะเล่มเทียนสำคัญที่จะทำให้คนไทยเริ่มเห็นแสงที่ปลายอุโมงของวิกฤตสังคมการเมืองในครั้งนี้ก็เป็นได้

สุนิตย์ เชรษฐา ChangeFusion Institute / July 2010