#fakeHistory

#ประวัติศาสตร์ลวงโหดกว่าข่าวลวง

สาเหตุหนึ่งที่เด็กไม่ค่อยรู้เรื่องนาซี จนเป็นดรามาเรื่อยๆ นอกจากว่าเด็กอาจไม่อ่านไม่จำวิชาประวัติศาสตร์เองแล้ว ก็อาจเป็นเพราะตำราและชุดความรู้ทางประวัติศาสตร์ที่เรียนๆกันมาหรือที่ครูเล่าให้ฟังของไทยตกทอดมาจากยุคฟาสซิสต์ ซึ่งคนร่างแต่เดิมก็อยู่ฝ่ายนาซีมาก่อน ยังเป็นอุดมการณ์ชาตินิยมเสริมแต่งที่แทบไม่ได้แก้อะไรในเชิงหลักการหรือมุมมอง เน้นมหาบุรุษ มหาสตรี มหาผู้นำ จากพระสุริโยทัยหรือบางระจันถึงย่าโม ไม่เคยเน้นการต่อสู้ของประชาชนตั้งแต่ 2475 ถึงตุลาเลือด พฤษภาทมิฬ เพื่อนบ้านแย่หมด จากสุโขทัยมาอยุธยามารัตนโกสินทร์ต่อเนื่องเป็นเหมือนอาณาจักรเดียว ทั้งๆที่ทั้งเหนือ อีสาน ใต้ เขามีอาณาจักรเขาเองที่อยู่ใต้อำนาจของสยาม เพิ่งมายึดยุบรวมร้อยกว่าปีนี้เอง แถมยังออกแนวผสมปนเปหลักความเชื่อทางศาสนาเข้าไปแทรกในเรื่องราวอีก

คือประวัติศาสตร์ที่เราเรียนกันมันไม่ได้เน้นให้เข้าใจเหตุผลที่ขับเคลื่อนสถานการณ์แต่ละช่วงว่าทำไมอย่างไรเหมือนการสอนประวัติศาสตร์ในโรงเรียนของประเทศสมัยใหม่ทั้งหลาย เราเน้นท่องจำประวัติศาสตร์ที่มีความจริงอยู่บ้างแต่เรื่องราวถูกสร้างให้เป็นส่วนหนึ่งของการโฆษณาชวนเชื่อของรัฐ (state propaganda) ที่สายหลักยังยึดโยงกับแนวกรมพระยาดำรงฯที่หวังผลทางการเมืองการปกครองเป็นหลัก ดังนั้นแนวการเรียนประวัติศาสตร์จึงเป็นแนวท่องจำเก่งได้ไม่ต้องคิด

คนมีการศึกษาจึงกลายเป็นกลุ่มคนที่ถูกล้างสมองต่อเนื่องมาอย่างไม่รู้ตัว จึงเชื่อในพระเอกขี่ม้าขาว เชื่อผู้นำ ผู้ดีคนดีที่เป็นชนชั้นนำ ไม่เชื่อในประชาชน ไม่รับรู้ว่าความก้าวหน้าของบ้านเมืองมาจากการทำงานของประชาชนจากการปกครองที่ถ่วงดุลกันได้ เมื่อคิดเช่นนี้จึงยอมให้กลายเป็นประเทศที่รัฐประหารบ่อยที่สุดแห่งหนึ่งของโลกโดยทหารที่มีอุดมการณ์รวมศูนย์อำนาจและอนุรักษนิยมสุดขั้ว

ถ้าการเรียนรู้อดีตของตนเพื่อเข้าใจตนเอง และได้บทเรียนจากสิ่งที่พลาดหรือทำสำเร็จอันนำไปสู่การตัดสินใจที่ดีในอนาคตแล้วนั้น ก็อาจต้องชำระประวัติศาสตร์ที่เด็กเรียนให้พ้นอุดมการณ์ฟาสซิสต์ที่เป็นผีดิบไม่ไปผุดไปเกิดและรั้งผู้คนไว้ไม่ให้ก้าวไปสู่อนาคตบนฐานความจริงเสียที

ถ้าเด็กสามารถคิดตั้งคำถามกับประวัติศาสตร์ได้ว่าคืออะไร ทำไม ยังไง บทเรียนจากแต่ละเหตุการณ์คืออะไร ก็คงทำให้เรียนสนุกขึ้น เพราะสามารถเทียบประวัติศาสตร์กับปัจจุบันได้เสมอ นาซีคือตัวอย่างของอะไร มันเกิดขึ้นยังไง นำไปสู่อะไร เชื่อมโยงกับประวัติศาสตร์ไทยไหม แล้วบทเรียนสำหรับปัจจุบันกับระบอบการปกครองเราคืออะไร ถ้าเด็กๆค่อยๆคิดแล้วประวัติศาสตร์ในปัจจุบันก็อาจจะเปลี่ยนไป

สิ่งที่เลวร้ายกว่า #ข่าวลวง ก็คือ #ประวัติศาสตร์ลวง

Bad to worst: a situation in Thai social financing

In the last 10 years I’ve been working in social sector. Social sector financing in Thailand is getting from bad to worst, more and more rules and restrictions that do not bring in any real effectiveness or efficiency, yet hindering more and more creativity, innovation and boldness.

As a person whose job includes major role in fund-raising, things are not getting easier and trust doesn’t really lead to better partnering relationship.

The donors and funders seem to think of themselves as more rational, intellectual and process-oriented when in reality they are taking much less risk, how can they ever hope for breakthrough in creating scalable impact in Thai society?

I guess we to reinvent social financing, bringing new models and a completely new set of players or to accept that the cost structure, to maintain competent workforce in the medium to longer run, is no longer feasible to only work in Thailand.

Thailand’s lost economic vision

สิ่งที่เมืองไทยขาดอย่างรุนแรงคือภาพความหวังร่วมของคนในชาติ เมื่อเราไม่รู้ว่าต้องการให้ประเทศไปที่ไหนและเป็นอย่างไรใน 10 ปี นโยบายและการพัฒนาก็กระจัดกระจายไปคนละทิศและทาง แล้วก็ปล่อยให้การเมืองถ่วงชาติจนลีกวนยูด่าว่าพายวนในอ่างจนอาจจะสู้พม่าในระยะยาวไม่ได้เช่นนี้ ผมยังเชื่อว่าเรากลายเป็นประเทศพัฒนาแล้วได้ใน 10 ปีถ้าเดินแบบมีทิศทางร่วมกัน ผมเชื่อว่าเราน่าจะทัดเทียมกับสิงคโปร์ อิตาลี หรือฟินแลนด์ได้ สามารถสร้างระดับคุณภาพชีวิตได้ไม่น้อยไปกว่าเกาหลีใต้ เราเคยเชื่อกันเช่นนี้เมื่อหลายสิบปีที่แล้ว แต่หลังจากฟองสบู่แตกเมื่อปี ’40 ความหวังและความฝันร่วมก็แตกไปด้วย… เมื่อไม่มีฝันร่วมก็ไม่มีอนาคตร่วมกันอีกต่อไป  หลังวิกฤตเศรษฐกิจเราไม่ได้เกิดวิสัยทัศน์ใหม่ที่ดีและมีปัญญากว่าเดิม เราสูญเสียวิสัยทัศน์ไปเสียสิ้น

What Thailand severely lacks is the common vision of the nation, we don’t know where we want to go and what we want to become in 10 years. Thus, all policies and development are fragmented without any direction. We allow the politics to pull down the national development in such a way that Lee Kwan Yew accused us of not going anyway, losing out to Burma. I believe Thailand could become a developed country in a decade if there is a common direction of development. I believe we could be at the same level of Singapore, Italy and Finland. Our quality of life should be able to compare with those of South Koreans. We used to believe in this kind of vision before the economic crisis of ’97, then our common vision collapsed. We didn’t regain a better and wiser vision after the fall, we lost it all together.

ชวนช่วยคิด 3 การเปลี่ยนแปลงระดับรากฐานของประเทศไทย

ผมสงสัยว่าตอนนี้ในสังคมไทยมีการเปลี่ยนแปลงอะไรบางอย่างในระดับรากฐาน จนอาจเกิดสถานการณ์คล้ายๆการเปลี่ยนแปลงของเปลือกโลกที่มีผลต่อทุกๆอย่างบนผิวโลก การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวอาจเกิดจาก โครงสร้างของสังคม เทคโนโลยีสื่อสาร ช่องว่างรายได้ กลุ่มอำนาจใหม่ ฯลฯ​ หากเราพอจะรู้ว่ากระแสการเปลี่ยนแปลงนี้คืออะไร มีพลังมากน้อยแค่ไหน ก็อาจจะพอคิดต่อไปได้ว่าจะนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงของสังคมไทยอย่างไร อย่างน้อยอาจจะเกิดความเข้าใจ และคิดหาวิธีรองรับความเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ให้เกิดผลบวกที่สุดกับเมืองไทยของเรา เมื่อได้คำตอบของหลายๆคนผมจะนำข้อสรุปมา post อยู่เรื่อยๆครับ

Enlighten capitalism rising;

UK’s lessons for the Thai crisis.

By Sunit Shrestha
May 7, 2010

The 2010 march of the Thai Red Shirts and their demonstration is rather unique in Thai history compare to countless protests it had in decades. It is without doubt that the main uniting purpose of these demonstrators, mostly from rural areas across Thailand, is to desperately bring back the influence of the oust ex-Prime minister Thaksin Shinawatra. However, the key condition that allows such massive mobilization is Thailand’s worsening income distribution, which resulted in inequality of various dimensions from disparity in well-being to the lack of opportunity.

Researches from various academic groups in Thailand found that roughly 20% of population is holding 80% of all resources within the economy. Aside from international investors, less than 50 oligopolistic business families own most of the assets in the Thai Stock Exchange’s market capitalization. This dynamism locks the classic vicious cycle where the rich gets richer while the poor get comparatively poorer, the rigid and oligopolistic political and economic class system is making the income distribution gap much worst, allowing politicians to exploit this widening gap for their own benefit.

The sustainable solution to Thailand’s political crisis is, therefore, not only in politics but rather in the solving the capitalism’ inherited economic inequality. Without rapidly improved social and economic equality, Thai politics will still be subject to long-term instability risk.

In solving inequality, simple redistribution strategies are often suggested, ranging from massive welfare programme to radical socialism. However, these solutions are usually not sustainable without perpetual economic growth. The essence of the matter is in ensuring a unique growth strategy that is more equitable, distributive and reinforcing balance between economic, social and environmental benefits.  This almost utopian growth strategy was thought of as impossible in the past. However, the rise of a more enlighten version of capitalism is making the case for such sustainable growth strategy, and the UK is taking a global lead on this so-called ‘Social Enterprise’ movement.

Social enterprise are businesses setup to address social and environment challenges. Their surpluses are reinvest back into their operation or into the community rather than maximizing profit for the shareholders. Social enterprises exist in various fronts such as health, renewable energy, fair-trade, sustainable agriculture, homelessness, social finance and many more. In the UK, there are over 55,000 of them with total revenue of over 8 billion Pounds. Many of them are the fastest growing companies in various category.

These enterprises provide an alternative vision for the world driven by public interest while maintaining business acumen and individual freedom. They are being led by social entrepreneurs whose missions are in innovatively fulfilling unmet needs critical to the well-being of the society. They represent the case for a more enlighten and balanced growth strategy not only for the UK but for the whole world where inequitable growth is resulting in increased social tensions.
The UK government has played an instrumental role in catalyzing such growth. Office of the Third Sector (OTS), setup within the cabinet office, has been creating the right environment for social enterprises to emerge with various support infrastructure. The law was passed on the specific type of social enterprise called ‘Community Interest Company -CIC’ whereby the company must be primarily for social purpose, profit is not allowed to be distribute back to the shareholders more than 20% annually and assets are being locked against speculative gain or the selling to traditional private sector.  With such law and other legal infrastructure, social enterprises are given a chance to compete for winning government contracts for providing public services in many areas from public health to reoffending reduction.

This provide an alternative model of decentralizing public services without the usual risks associated with traditional privatization, whereby the government focuses on commissioning function while social enterprises become instrumental in providing and improving public services with competitive innovation difficult to match in conventional public sector. This creates a uniquely lean and liberal approach in the role of government as buyer of public goods that is capable of growing without necessarily expanding the inefficient bureaucracy associated with government service delivery.

The Department of Health is exploring such option by encouraging social enterprises to bid for contracts from Primary Care Trusts, effectively separating its commissioning and health service delivery functions. The aim is to improve the quality and efficiency of health service delivery through social enterprises, in complimenting to National Health Service (NHS) units,  while the government focuses on specializing the commissioning function. The early  result is very positive as the community’s needs are being responded and executed in a much faster and innovative manner, paving the way for the rise of localized community health service ecosystems nation-wide. The Department of Health recently launched a 100 million pounds Social Enterprise Investment Fund in order to catalyze the movement.

This vision of alternative growth strategy and its growing evidences in UK is truly useful to developing countries, especially for Thailand. The Thai economic growth had been the usual story of concentrated benefit to very few oligopolistic business owning families with widening income gap as mentioned earlier, the growth also happened at the expense of massive destruction in environment and community livelihood. The massive social unrest for the past few years is driven heavily by injustice resulting from such unequal and one-sided growth. Social enterprise with its exceptional value in economic-social-environmental sustainability, therefore, can become part of the important solutions to Thailand’s current political economic challenges.

Social enterprise, however, is not completely new in Thailand. There had always been different social enterprises around especially in health, community finance, alternative publishers, community-scale renewable energy and many more. Many royal projects are using social enterprise strategy in sustaining and expanding their operations, such as Doi Tung project that converted hill-tribe opium growers into premium producers of coffee, macadamia as well as tribal handicrafts. Doi Tung also creates distribution channel for these products to reach popular markets in big cities such as Bangkok and Chiang Mai. Social enterprise as a concept also compliments the King’s sufficiency economy development philosophy. The main challenge is how to aggregate and grow these fragmented clusters into significant scalable sustainable development solution for the country as a whole.

In fact, Thailand has already begun to integrate learning from the UK into their public policy. A Thai delegation consisted of the Advisor to the Prime Minister, members of the Thai Social Enterprise Promotion Commission and players in social enterprise scene, went to the UK, through the partnership of the British Council, to learn about opportunities in social enterprise-related public policies and private-led initiatives.

The lessons learned were integrated into the development of Thailand’s first Social Enterprise Promotion Master Plan, now endorsed by the Prime Minister. The Master Plan proposes the creation of Thai Social Enterprise Promotion Office in order to fulfill three strategic objectives of creating a nation-wide awareness campaign and education programme on social enterprise, providing legal as well as capacity support and, finally, the facilitation of access to finance for social enterprises in all sectors, from grassroots to urban settings.

The plan’s vision is to grow social enterprise sector by 20 percent per year over five years, hoping to reach perhaps 2 percent of GDP in 2014. Although the Master Plan was developed based on local social enterprise conditions as well as learning from various countries, from Singapore to the U.S. However, the key strategies are consistent with the UK’s Office of the Third Sector and its social enterprise programmes. The UK concrete experience in social enterprise sector development has been quoted as a major piece of evidence in convincing the Thai government, even at the early stage of social enterprise development, to launch such a relatively ambitious Master Plan.

การพัฒนากิจการเกมส์เพื่อสังคมไทย

วันนี้ได้คุยในวงกระทรวงวัฒนธรรมเกี่ยวกับเรื่องการประเมินสถานการณ์เกมส์คอมพิวเตอร์ในสังคมไทย  ก็เลยได้มีโอกาสคิดว่าปีนี้ TRN กับ สสส. และภาคีจะช่วยกันหนุนเสริมเรื่องเกมส์ดีๆอย่างไร

ประเด็น: ต้องการพัฒนาให้เกิดขึ้นจริงๆก็คือการพัฒนาองค์กรคนรุ่นใหม่ที่ผลิตเกมส์เพื่อสังคมได้อย่างยั่งยืน  โดยการสร้างเครือข่ายตลาดเกมส์เพื่อสังคมสิ่งแวดล้อม คล้ายๆกลุ่ม serious game developers ในต่างประเทศที่พัฒนาเกมส์เช่น foodforce ที่ให้ผู้เล่นสามารถสวมบทบาทในการปฏิภารกิจต่างๆ เช่นการใช้เฮลิคอปเตอร์ไปส่งอาหารให้คนยากจนในพื้นที่เสี่ยงต่างๆของ World Food Programme และ PeaceMaker ซึ่งให้ผู้เล่นมีโอกาสที่จะพยายามแก้ปัญหาระหว่างอิสราเอลและปาเลสไตน์

ความท้าทาย:
1. เมืองไทยมีการส่งเสริม การประกวด เกมส์ต่างๆมากมาย แต่ยังขาดการต่อยอด โดยเฉพาะในกลุ่มที่ชนะการประกวดต่างๆ สุดท้ายก็ไม่สามารถทำอะไรต่อได้ ต้องเข้าไปในบริษัทใหญ่ๆเช่นเดิม ไม่สามารถพัฒนาเกมส์ตามความสนใจได้
2. การบริโภคเกมส์ของตลาดก็จะเป็นการเน้นเกมส์ต่างประเทศ เช่น เกาหลี และจีน  เกมส์ที่ผลิตเองก็มีปัญหาต่างๆ เช่น เกมส์กล่องก็จะเจอปัญหาการละเมิดลิขสิทธิ์ (piracy) เกมส์ออนไลน์ก็ยังไม่ค่อยมีตัวอย่างมากนัก

โอกาส:

การปรับโมเดลทางธุรกิจของผู้ผลิตเกมส์เพื่อสังคม เพื่อให้สอดคล้องและใช้โอกาสพิเศษด้านสังคมที่ผู้ผลิตเกมส์ปกติไม่มี  โดยสำหรับการพัฒนากิจการเพื่อสังคม (social enterprise)

1. การหาผู้สนใจสนับสนุนการสร้างเกมส์ประเด็นสังคมในลักษณะ wholesale sponsor
ซึ่งน่าจะสามารถสร้างตลาดหรือพืิ้นที่เชื่อมโยงผู้สนใจสนับสนุนและผู้ผลิตได้ โดยจะต้องทำในลักษณะที่
– เข้าถึงกลุ่มผู้ซื้อ ผู้สปอนเซอร์ โดยเฉพาะในระดับสถาบันหรือองค์กรขนาดใหญ่ ทั้งของรัฐ องค์กรอิสระ องค์กรประชาสังคมที่มี่ทุน  และส่วน CSR ของภาคธุรกิจ
– เข้าถึงผู้ผลิตที่มีคุณภาพและอยากผลิตเกมส์ที่มีประเด็นด้านสังคม
– มีผู้ทำหน้าที่เป็นตัวกลางเชื่อมโยงทั้งผู้สนับสนุนและผู้ผลิต  เป็นตัวกลางบริหารความน่าเชื่อถือ โดยเป็นผู้พัฒนาความร่วมมือ การติดตามประเมินผลแต่ละ deal ที่เกิดขึ้น

2. การหาผู้สนับสนุนรายย่อย (retail sponsor)
– การเข้าถึงผู้สนับสนุนรายย่อยที่มีความสนใจประเด็นด้านสังคม
– การแก้ปัญหาเรื่องขนาดและการกระจาย เช่น ผ่านการสร้างความร่วมมือในช่องทางการกระจายเกมส์แบบใหม่ๆซึ่งมีขนาดใหญ่มากพอ  เช่น การเปิดตลาดการกระจายเกมส์เพื่อสังคมไปยังโรงเรียน  หน่วยงานระดับพื้นที่ เครือข่ายอินเทอร์เน็ตคาเฟ่ เครือข่าย wifi สาธารณะ ซึ่งจะทำให้ช่องทาง (outlet) มีขนาดใหญ่จนสามารถดึงดูดผู้สนับสนุนรายย่อย (retail sponsors)  โดยอาจมีการใช้กลไกแรงจูใจมาเสริม เช่นการแบ่งรายได้กับร้านเกมส์เน็ตคาเฟ่

3. การพัฒนากลไกเฉพาะเพื่อสนับสนุนธุรกิจเกมส์เพื่อสังคม
– การเชื่อมโยงกับกลไกกองทุนร่วมลงทุน (VC Funds) ทั้งที่ One Assets, SME Bank ทำอยู่ แต่ต้องมีการบริหารจัดการและพัฒนา deal ร่วมกับ คือต้องมีคนทำหน้าที่หา deal และพัฒนาให้ตรงกับ Investment criteria หรือเกณฑ์การลงทุน (Investment banking function)   ไม่งั้นก็จะเข้าไม่ถึง
– การร่วมมือกับต่างชาติในเชิงวัฒนธรรม เพื่อจัดตั้งกองทุนในลักษณะเฉพาะ เช่น EU Fund, Media Development Loan Fund, Cultural fund
– การจัดระบบการเก็บภาษีวัฒนธรรม โดยเอาเงินจากสื่อเสี่ยงมาหนุนสื่อดี  เช่นแนวทางที่เยอรมันเริ่มพัฒนาระบบภาษีที่คิดมลพิษทางวัฒนธรรมในลักษณะใกล้เคียงกับสิ่งแวดล้อม ส่วนนี้อาจจะใช้เวลานานกว่าจะสำเร็จ แต่หากสำเร็จก็ย่อมจะสามารถเกิดผลมหาศาลได้

ไปหนุนกิจการเพื่อสังคมในอาฟริกา และบทเรียนเรื่องสถาบันฯจาก Ethiopia

เพื่อช่วงอาทิตย์ที่แล้ว (3-5 มี.ค. 08) ผมได้รับเชิญจาก UN Economic Commission for Africa (UNECA) ให้ไปช่วยเป็น Speaker ในชุดงาน Sciences for Africa ที่เมือง Addis Ababa ประเทศ Ethiopia และให้ไปช่วยพัฒนาแผนการสร้างเสริมผู้ประกอบการเพื่อสังคมในหมู่คนรุ่นใหม่ (Young social entrepreneurs) ของ UNECA ที่ต้องการขยายบทเรียนที่เพื่อนๆและผมช่วยกันทำเรื่องกองทุนสนับสนุนผู้ประกอบการทางสังคม (Youth Social Enterprise Initiative -YSEI) ซึ่งกำลังเนินการอยู่ในเอเชียเป็นปีที่สอง   ซึ่ง UNECA เห็นว่าน่าจะใช้แนวทางเดียวกันใน Africa ได้ โดยเฉพาะในการประกอบการที่เกี่ยวกับประเด็น ICT, Climate change และ วิทยาศาสตร์  โดยให้พวกผมไปช่วยเป็นที่ปรึกษาให้

ความสนใจที่มีมากมาย และโอกาสของเยาวชนในอาฟริกาซึ่งเป็นกลุ่มอายุที่มีจำนวนมากที่สุด

ผมนำเสนอให้ตัวแทนของ UN นักวิทยาศาสตร์ ภาคประชาสังคม และภาคธุรกิจ กว่าร้อยคนที่สนใจหัวข้อ Startup and Change the World with Youth Social Enterprise ซึ่งคนส่วนใหญ่ก็ดูสนใจและได้แรงบรรดาลใจมากเมื่อผมพูดถึงตัวอย่างคนรุ่นใหม่ที่สร้างโอกาสในด้านต่างๆ เช่นในเรื่องการทำระบบเกษตรปราณีตที่ช่วยแก้ปัญหาความยากจนในอีสานของไทยได้กว่าสี่ร้อยครอบครัว  หรือการทำร้านขายส่งโดยเอาของหัตกรรมของชาวบ้านมาขายและรายได้กลับไปที่ชาวบ้านอย่างเป็นกอบเป็นกำซึ่งทำรายได้กว่าแสนเหรียญสหรัฐเมื่อปีที่แล้วในอินเดีย

สิ่งที่พวกเขาประทับใจที่สุดก็คือความคิดที่ว่าต่อไปนี้คนรุ่นใหม่สามารถจะเป็นทางออกของปัญหาได้ ไม่ใช่จะเป็นแค่เพียงเหยื่อของความยากจนเท่านั้น หรือความคิดที่ว่าคนรุ่นใหม่สามารถคิดที่จะสร้างงานได้ ไม่ใช่คิดแต่จะหางานอย่างเดียว ซึ่งในอาฟริกานั้นอัตราการว่างงานนั้นสูงเหลือเกิน

ปัญหาเดิมๆที่เจอกันทุกที่

ความท้าทายของอาฟริกานั้นก็มีเรื่องเดิมๆที่เราเจอกันในเอเชียเช่นกัน  โดยเฉพาะปัญหาของบริบททางสังคม เช่นการที่พ่อแม่ส่วนใหญ่ไม่สนับสนุนให้เยาวชนลุกขึ้นมาทำการประกอบการทางธุรกิจหรือทางสังคมเอง  แต่อยากให้ลูกๆไปทำงานในภาคราชการหรือองค์กรใหญ่ๆมากกว่า  ซึ่งคนที่มาประชุมกับผมก็ยังบอกว่าเขาไม่เคยสนับสนุนลูกให้ทำธุรกิจเลยจนมารู้อีกทีก็คือลูกแอบไปทำธุรกิจจนประสบผลสำเร็จ

อีกปัญหาเดิมๆก็คือความไม่แข็งแรงของธุรกิจ SMEs ในอาฟริกา ซึ่งการทำธุรกิจแบบเล็กๆแต่ไม่ได้เล็กไปเลยนี้ดูจะไม่ใชสิ่งที่คนที่นั่นมีความรู้เท่าใดนัก และยังไม่ค่อยมีเสียด้วยซ้ำ ยิ่งเป็นธุรกิจเพื่อสังคม (social enterprise) แล้วยิ่งแทบไม่มีเลย  แต่ผมรู้สึกว่านี่อาจจะเป็นโอกาสเสียด้วยซ้ำ เพราะหากส่งเสริมให้เกิดธุรกิจพันธ์ใหม่นี้แล้ว สุดท้ายก็อาจจะกลายเป็นธุรกิจหลักที่ทำให้อาฟริกากลายเป็นทวีปที่มีธุรกิจที่ยั่งยืนในเชิงสังคมและสิ่งแวดล้อมในอนาคตก็ได้   โดยเฉพาะการที่ธุรกิจส่วนใหญ่ในบริบทอาฟริกันนั้นก็มักต้องเริ่มในชุมชนก่อน ดังนั้นการสร้างธุรกิจที่ทำประโยชน์ให้กับสังคมและสิ่งแวดล้อมนั้นย่อมเป็นการสร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับฐานลูกค้าของตนให้แข็งแรงขึ้นเรื่อยๆด้วยซ้ำ

สิ่งสำคัญจึงอยู่ที่การทำให้คนรุ่นใหม่ในอาฟริกาเห็นโอกาสในการประกอบการเพื่อสังคมในหลากหลายรูปแบบที่ตนเองสามารถทำเองได้โดยไม่ต้องใช้ทุนรอนมากนัก และมีระบบสนับสนุนการเกิดขึ้นของผู้ประกอบการเพื่อสังคมรุ่นใหม่ที่เชื่อมโยงกับประเทศในทวีปอื่นๆ

เพื่อนอาฟริกันของผมที่อยากเป็นผู้ประกอบการทางสังคม

ผมไปเจอเพื่อนคนหนึ่งชื่อ Joseph ที่พาผมเดินทางไปดูที่นั่นที่นี่ ตั้งแต่มหาวิทยาลัยซึ่งสวยและกว้างใหญ่เพราะเคยเป็นวังมาก่อน   พิพิธภัณฑ์แห่งชาติของ Ethiopia ซึ่งเล็กกว่าของไทยเสียหลายเท่าด้วยซ้ำทั้งๆที่มีประวัติมายาวนานกว่าสองพันปี  แต่เพื่อนผมคนนี้เขาอยากเป็นผู้ประกอบการทางสังคม ดูๆเขาจะมาจากครอบครัวที่ค่อนข้างมีฐานะ  เขาเปิดร้านอาหารและมีอินเทอร์เน็ตคาเฟ่โดยมีคอมพ์หนึ่งเครื่อง และจ้างเด็กผู้หญิงยากจนมาทำงานหนึ่งคนแต่ก็ให้ค่าตอบแทนที่ดี แทนที่จะจ้างคนทั่วๆไป  เขาอยากขยายแนวการทำธุรกิจแบบนี้  เป็นเน็ตคาเฟ่ที่จ้างผู้ด้อยโอกาสมาทำงานและอบรมให้เขากลายเป็นผู้ที่เชี่ยวชาญด้านการใช้คอมพิวเตอร์ และอาจจัดกิจกรรมเพื่อสังคมบ้างร่วมกับอาสาสมัครต่างชาติที่เขาสนิทๆอยู่หลายๆคน  ซึ่งผมมองว่าเป็นโมเดลธุรกิจเพื่อสังคมที่ง่ายชัดเจนและน่าสนับสนุนทีเดียว

สถาบันที่เชื่อมโยงกันระหว่าง Ethiopia  ไทย และญี่ปุ่น

ระหว่างที่คุยๆกับเพื่อนอาฟริกาของผมและอาสาสมัครญี่ปุ่น อยู่นั้น ผมก็ตั้งข้อสงสัยว่าทำไมประเทศที่เจริญมายาวนานกว่าสองพันปีอย่าง Ethiopia ซึ่งไม่เคยเป็นเมืองขึ้นใคร คล้ายๆกับญี่ปุ่นและประเทศไทยนั้นจึงตกต่ำลงได้ในช่วงศตวรรษนี้จนแทบจะกลายเป็นเครื่องหมายของความยากจนไปเสียด้วยซ้ำ

สิ่งที่ได้จากบทสนทนานั้นทำให้ผมกลับมาเหลียวหลังดูประเทศไทยเลยทีเดียว  เขาบอกว่า Ethiopia เคยมีสถาบันกษัตริย์ที่ยิ่งใหญ่และรุ่งโรจน์สามารถทำให้ประเทศรอดพ้นยุคอาณานิคมมาได้ตลอด แต่ในช่วงเลี้ยวต่อของการพัฒนาแบบทุนนิยมที่ประเทศเขาก็ต้องเข้าสู่การแข่งขันในระดับภูมิภาคในรอบร้อยปีที่ผ่านมานั้นมีปัญหารุนแรงอยู่ที่ระบบเจ้านายและตระกูลที่ใกล้ชิดกับสถาบันกษัตริย์ ซึ่งไม่สามารถปรับตัวได้ แม้กษัตริย์จะพยายามแก้ปัญหาเท่าใด ก็ไม่สามารถทำลายพวกที่หากินอยู่รอบๆราชวงศ์ซึ่งมีทั้งเงินและอำนาจให้หมดไปได้  พวกนี้จึงหาประโยชน์ได้โดยไม่ต้องเกรงกลัวอะไร เพราะจะอ้างสถาบันฯอยู่ตลอดเวลา และรวมตัวกันผูกขาดผลประโยชน์ของเศรษฐกิจหลักๆของประเทศ จนถ่วงความเจริญอย่างรุนแรง

จนในที่สุดก็เกินการโค่นล้มระบอบลง พร้อมๆกับการเข้ามามีบทบาทของมหาอำนาจอย่างสหภาพโซเวียตในสมัยนั้น  อย่างไรก็ตาม รัฐบาลปัจจุบันของ Ethiopia เป็นรัฐบาลประชาธิปไตยซึ่งได้ทำโครงการมากมายที่ให้ประโยชน์กับสังคมและกำลังทำให้ประเทศเขาพัฒนาขึ้นได้เร็วขึ้นกว่าแต่ก่อนมาก  แต่บรรยากาศที่ผมเดินอยู่กลางถนนในเมืองก็ยังคงค่อนข้างน่ากลัวอยู่ มีคนว่างงานเดินมากมาย มีขอทาน และคนที่เข้ามาพยายามจะคุยด้วยแล้วขอเงินทางใดทางหนึ่ง  ทำให้ผมรู้สึกว่าประเทศใดๆก็ตามไม่ว่าจะเจริญแค่ไหน ถ้าพลาดด้วยการผูดขาดอำนาจของคนกลุ่มหนึ่งมาถ่วงให้ประเทศไปต่อไม่ได้แล้วนั้น สุดท้ายก็อาจจะมีชะตากรรมไม่ผิดไปจาก Ethiopia ก็ได้ ไม่เว้นแม้แต่เมืองไทย

สุดท้ายเพื่อนอาสาสมัครญี่ปุ่นก็บอกว่า สถาบันกษัตริย์ที่จะทำให้ประเทศเจริญรุ่งเรืองได้ดังเช่นญี่ปุ่นนั้นจะต้องอยู่เหนือหรืออยู่นอกผลประโยชน์ทุกๆอย่างรวมทั้งการเมือง   และที่สำคัญคือจะต้องตรวจสอบได้โดยระบบกฏหมาย   จะต้องโปร่งใส หากแม้มีสมาชิกในราชวงศ์ทำผิดก็ต้องสามารถดำเนินคดีทางกฏหมายได้    เพื่อไม่ให้ใครมาหาประโยชน์จากการแอบอ้างสถาบันฯหรือใช้ความน่าเชื่อถือในตำแหน่งคนใกล้ชิดเพื่อหาประโยชน์ส่วนตัวโดยไม่ต้องกลัวใครตรวจสอบ

ซึ่งหากทำได้เช่นนี้สถาบันกษัตริย์ไม่ว่าในประเทศใดก็ย่อมจะสามารถกลายเป็นสัญลักษณ์ที่ทรงไว้ด้วยคุณธรรม และความยุติธรรมในการที่จะสร้างแรงบรรดาลใจและเป็นศูนย์รวมใจของคนทั้งชาติได้อย่างมั่นคง บริสุทธิ์ และยั่งยืน  ดังเช่นในญี่ปุ่นหรืออังกฤษ  และย่อมจะไม่จบลงด้วยความขัดแย้งจนถึงจุดสิ้นสุดดังเช่น Russia, Ethiopia ในช่วงศตวรรษที่แล้ว หรือเนปาลในศตวรรษนี้

ผมกลับมาเมืองไทยแล้วโดนฉีดยาไปเข็มหนึ่งตรงที่ด่านคุมโรค (Health Control) ที่สนามบิน เพราะผมลืมเอาเอกสารยืนยันการฉีดวัคซีนป้องกันไข้เหลืองที่ผมเคยฉีดไปแล้วมา   แต่ในใจก็ยังคิดถึงทั้งโอกาสในอาฟริกาที่ผมคงต้องกลับไปอีกหาก UNECA สนใจจริงๆ และความทรงจำเกี่ยวกับบทเรียนเรื่องสถาบันฯจาก Ethiopia ยังคงทำให้ผมรู้สึกแปลกๆไปอีกหลายวัน

p.s. Internet ที่นั่นติดๆดับๆ แต่ตอนเข้า google ก็ยังมีหน้า google.com.et อีกแหนะ…  โห ทั่วโลกจริงๆ  แต่จะว่าไปไอ้ conference ที่ผมมานี้ก็ sponsor โดย Microsoft นะ…  โลกนี้น่าสนใจจริงๆ